ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΠΑΦΟΥ
ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΥ ΧΛΩΡΑΚΑΣ
ΚΥΡΙΑΚΗ IΓ΄ ΜΑΤΘΑΙΟΥ
(30 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2026)
ΕΩΘΙΝΟΝ Β΄
Διαγενομένου τοῦ
Σαββάτου, Μαρία ἡ Μαγδαληνὴ καὶ Μαρία ἡ τοῦ Ἰακώβου καὶ Σαλώμη ἠγόρασαν ἀρώματα,
ἵνα ἐλθοῦσαι ἀλείψωσιν τὸν Ἰησοῦν. Καὶ λίαν πρωΐ τῇ μιᾷ τῶν σαββάτων ἔρχονται ἐπὶ
τὸ μνημεῖον ἀνατείλαντος τοῦ ἡλίου. Καὶ ἔλεγον πρὸς ἑαυτάς, Τίς ἀποκυλίσει ἡμῖν
τὸν λίθον ἐκ τῆς θύρας τοῦ μνημείου; καὶ ἀναβλέψασαι θεωροῦσιν ὅτι ἀποκεκύλισται
ὁ λίθος, ἦν γὰρ μέγας σφόδρα. Καὶ εἰσελθοῦσαι εἰς τὸ μνημεῖον, εἶδον νεανίσκον
καθήμενον ἐν τοῖς δεξιοῖς, περιβεβλημένον στολήν λευκήν, καὶ ἐξεθαμβήθησαν. ὁ δὲ
λέγει αὐταῖς, Μὴ ἐκθαμβεῖσθε, Ἰησοῦν ζητεῖτε τὸν Ναζαρηνὸν τὸν ἐσταυρωμένον, ἠγέρθη,
οὐκ ἔστιν ὦδε, ἴδε, ὁ τόπος ὅπου ἔθηκαν αὐτόν, ἀλλ' ὑπάγετε, εἴπατε τοῖς μαθηταῖς
αὐτοῦ καὶ τῷ Πέτρῳ, ὅτι προάγει ὑμᾶς εἰς τὴν Γαλιλαίαν, ἐκεῖ αὐτὸν ὄψεσθε, καθὼς
εἶπεν ὑμῖν. Καὶ ἐξελθοῦσαι ταχὺ ἔφυγον ἀπὸ τοῦ μνημείου, εἶχε δὲ αὐτὰς τρόμος
καὶ ἔκστασις, καὶ οὐδενὶ οὐδὲν εἶπον, ἐφοβοῦντο γάρ.
(Μᾶρκ. ιϚ΄[16] 1 – 8)
ΕΡΜΗΝΕΙΑ
(Π.Ν.ΤΡΕΜΠΕΛΑ)
Ἀφοῦ
πέρασε τό Σάββατο, ἡ Μαρία ἡ Μαγδαληνή καί ἡ Μαρία ἡ μητέρα τοῦ Ἰακώβου καί ἡ
Σαλώμη ἀγόρασαν τό βράδυ τοῦ Σαββάτου ἀρώματα, γιά νά ἔλθουν τό πρωί στόν τάφο
καί νά ἀλείψουν τό σῶμα τοῦ Ἰησοῦ. Καί πολύ πρωί τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς ἑβδομάδος
ἔρχονται στό μνημεῖο τήν ὥρα πού ὁ ἥλιος ἄρχισε νά διαλύει τό πρωινό σκοτάδι,
καθώς πῆρε ν᾿ ἀνατέλλει κάτω ἀπ᾿ τόν ὁρίζοντα. Κι ἔλεγαν μεταξύ τους: Ποιός θά
μᾶς κυλίσει τή μεγάλη πέτρα μακριά ἀπό τήν εἴσοδο τοῦ μνημείου; Μόλις ὅμως ἔστρεψαν
τά μάτια τους πρός τά ἐκεῖ, εἶδαν ὅτι εἶχε μετατοπισθεῖ ἡ πέτρα μακριά ἀπ᾿ τό
μνημεῖο. Καί τά ἔλεγαν αὐτά μεταξύ τους, διότι ἡ πέτρα αὐτή ἦταν πολύ μεγάλη
καί δέν ἦταν εὔκολο νά μετακινηθεῖ. Κι ἀφοῦ μπῆκαν στό μνημεῖο, εἶδαν ἕνα νέο
πού καθόταν στά δεξιά τοῦ μνημείου καί ἦταν ντυμένος μέ λευκή στολή, καί
γέμισαν μέ τρόμο καί κατάπληξη. Αὐτός ὅμως τούς εἶπε: Μήν τρομάζετε καί μή
φοβάστε. Ξέρω ποιόν ζητᾶτε. Ζητᾶτε τόν Ἰησοῦ τόν Ναζαρηνό τόν ἐσταυρωμένο. Ἀναστήθηκε.
Δέν εἶναι ἐδῶ. Νά, εἶναι ἀδειανό τό μέρος πού τόν ἔβαλαν. Ἀλλά πηγαίνετε καί
πέστε στούς μαθητές του καί ἰδιαιτέρως στόν Πέτρο, πού ἔχει ἀνάγκη παρηγοριᾶς
καί βεβαιώσεως ὅτι συγχωρήθηκε γιά τήν ἄρνησή του, ὅτι πηγαίνει πρίν ἀπό σᾶς
στή Γαλιλαία καί σᾶς περιμένει ἐκεῖ. Ἐκεῖ θά τόν δεῖτε, ὅπως σᾶς τό εἶπε πρίν
σταυρωθεῖ. Ἐκεῖνες τότε βγῆκαν κι ἔφυγαν ἀπό τό μνημεῖο. Ἦταν μάλιστα γεμάτες τρόμο
καί ἔκσταση. Δέν εἶπαν ὅμως τίποτε σέ κανένα, διότι ἦταν φοβισμένες.
Ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ
Ἀδελφοί, γρηγορεῖτε, στήκετε ἐν τῇ πίστει, ἀνδρίζεσθε,
κραταιοῦσθε. Πάντα ὑμῶν ἐν ἀγάπῃ γινέσθω. Παρακαλῶ δὲ ὑμᾶς, ἀδελφοί·
οἴδατε τὴν οἰκίαν Στεφανᾶ, ὅτι ἐστὶν ἀπαρχὴ τῆς ᾿Αχαΐας καὶ εἰς διακονίαν
τοῖς ἁγίοις ἔταξαν ἑαυτούς· ἵνα καὶ ὑμεῖς ὑποτάσσησθε τοῖς τοιούτοις
καὶ παντὶ τῷ συνεργοῦντι καὶ κοπιῶντι. Χαίρω δὲ ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ
Στεφανᾶ καὶ Φουρτουνάτου καὶ ᾿Αχαϊκοῦ, ὅτι τὸ ὑμῶν ὑστέρημα οὗτοι
ἀνεπλήρωσαν· ἀνέπαυσαν γὰρ τὸ ἐμὸν πνεῦμα καὶ τὸ ὑμῶν. Ἐπιγινώσκετε
οὖν τοὺς τοιούτους. ᾿Ασπάζονται ὑμᾶς αἱ ἐκκλησίαι τῆς ᾿Ασίας. Ἀσπάζονται
ὑμᾶς ἐν Κυρίῳ πολλὰ ᾿Ακύλας καὶ Πρίσκιλλα σὺν τῇ κατ᾿ οἶκον αὐτῶν ἐκκλησίᾳ.
Ἀσπάζονται ὑμᾶς οἱ ἀδελφοὶ πάντες. Ἀσπάσασθε ἀλλήλους ἐν φιλήματι
ἁγίῳ. ῾Ο ἀσπασμὸς τῇ ἐμῇ χειρὶ Παύλου. Εἴ τις οὐ φιλεῖ τὸν Κύριον ᾿Ιησοῦν
Χριστόν, ἤτω ἀνάθεμα. Μαρὰν ἀθᾶ. ῾Η χάρις τοῦ Κυρίου ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ
μεθ᾿ ὑμῶν. Ἡ ἀγάπη μου μετὰ πάντων ὑμῶν ἐν Χριστῷ ᾿Ιησοῦ· ἀμήν.
(Α΄ Κορ.ιστ΄[16] 13 –24)
ΘΕΙΕΣ ΠΡΟΤΡΟΠΕΣ
Προκειμένου
νά ὑπογράψει καί ἀποστείλει τήν Α΄ πρός Κορινθίους ἐπιστολή του ὁ ἀπόστολος
Παῦλος, προσθέτει στό τέλος παραγγελίες καί προτροπές σπουδαιότατες, τίς ὁποίες
ἀκούσαμε κι ἐμεῖς σήμερα στό ἀποστολικό ἀνάγνωσμα. Ἐπειδή δέ πολλοί
ψευδοδιδάσκαλοι νόθευαν τήν ἀλήθεια τοῦ Εὐαγγελίου καί τήν ἀνακάτευαν μέ πλάνες
διάφορες, ὁ ἀπόστολος Παῦλος ἐφιστᾶ τήν προσοχή τῶν Χριστιανῶν καί τούς λέγει:
‒Μή λησμονῆτε, ἀδελφοί μου, ὅτι εἶστε μέλη τῆς στρατευομένης ἐπί γῆς Ἐκκλησίας. Εἶστε στρατιῶτες τοῦ Χριστοῦ, οἱ ὁποῖοι πρέπει συνεχῶς νά ἀγωνίζεστε κατά τοῦ κακοῦ καί τῆς ἁμαρτίας. Προσέχετε λοιπόν σάν ἄγρυπνοι φρουροί. Ὅσο περισσότεροι εἶναι οἱ κίνδυνοι ἕνεκα τῆς ἀπιστίας καί τῆς διαφθορᾶς πού ἐπικρατοῦν, τόσο μεγαλύτερη πρέπει νά εἶναι ἡ προσοχή σας, μήπως τυχόν κλονισθεῖ ἡ πίστη σας. Μένετε σταθεροί καί ἀμετακίνητοι στήν πίστη. Μέ ἀνδρεία καί γενναιότητα νά ἀντιστέκεστε, νά πολεμεῖτε καί νά ἀποκρούετε κάθε
ἐχθρό, ὁ ὁποῖος προσπαθεῖ νά σᾶς ἀπομακρύνει ἀπό τήν πίστη καί ἐπιβουλεύεται
τήν σωτηρία σας. Ζητεῖτε ἀπό τόν Θεό νά σᾶς δίδει δύναμη καί θάρρος. Ὅλα τά
καθήκοντά σας καί ὅλα τά ἔργα σᾶς ἄς γίνονται μέ ἀγάπη χριστιανική. Φίλοι καί
ἐχθροί, τότε διδάσκονται καί ὠφελοῦνται, ὅταν βλέπουν τούς Χριστιανούς νά
συμπεριφέρονται πρός ὅλους μέ ἀγάπη, μέ ἐπιείκεια, μέ πραότητα, μέ καλωσύνη.
Προσέξατε ὅμως, ἀδελφοί μου, καί τοῦτο. Γνωρίζετε σεῖς πολύ καλά, ὅτι ἡ
οἰκογένεια τοῦ Στεφανᾶ, τοῦ συμπολίτου σας, εἶναι ἡ πρώτη οἰκογένεια τῆς
Πελοποννήσου καί ἐν γένει τῆς νοτίου Ἑλλάδος, ἡ ὁποία ὁλόκληρη πίστευσε
στόν Χριστό καί τῆς ὁποίας τά μέλη ἀφιέρωσαν τόν ἑαυτό τους στό νά
ὑπηρετοῦν τούς Χριστιανούς. Σέ τέτοιους φλογερούς Χριστιανούς, καθώς καί σέ
κάθε ἄλλον πού συνεργάζεται καί κοπιάζει σέ μία τόσο θεάρεστη διακονία, εἶναι
δίκαιον κατά πάντα λόγον νά ὑποτάσσεσθε καί νά τούς μιμεῖσθε.
Χαίρω δέ διότι εἶναι ἐδῶ παρόντες καί ὁ Στεφανᾶς καί ὁ Φουρτουνάτος καί ὁ
Ἀχαϊκός. Οἱ τρεῖς αὐτοί συμπατριῶτες σας ἀναπλήρωσαν τό κενό πού αἰσθάνομαι
ἐπειδή βρίσκομαι μακριά σας. Μέ τήν παρουσία τους καί μέ τίς εὐχάριστες
πληροφορίες καί εἰδήσεις πού μοῦ ἔφεραν γιά τόν ζῆλο σας καί τήν ἀγάπη σας, μέ
χαροποίησαν καί ἀνέπαυσαν τά βάθη τῆς ψυχῆς μου. Μέ τήν ἐπιστολή μου δέ αὐτή
πού θά σᾶς φέρουν εἶμαι βέβαιος, ὅτι θά χαροποιήσουν καί σᾶς καί θά ἀναπαύσουν
καί τήν δική σας ψυχή. Τέτοιους ἐκλεκτούς Χριστιανούς νά τούς ἐκτιμᾶτε πολύ καί
νά ἀναγνωρίζετε τήν ἀξία τους.
Σᾶς
στέλλουν ἐγκάρδιους χαιρετισμούς οἱ Ἐκκλησίες πού βρίσκονται στίς διάφορες
πόλεις τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Πολλούς χαιρετισμούς ἐν Κυρίῳ σᾶς στέλλουν καί ὁ
Ἀκύλας μέ τήν σύζυγό του Πρίσκιλλαν μαζί μέ τούς Χριστιανούς πού συναθροίζονται
στό σπίτι τους. Ἀλλά καί ὅλοι οἱ Χριστιανοί ἀδελφοί σᾶς στέλλουν ἐγκάρδιους
χαιρετισμούς. Μέ φίλημα ἅγιο ἀσπασθῆτε καί σεῖς μεταξύ σας.
Μέχρις ἐδῶ
τήν ἐπιστολή τήν ἔγραψε ὁ ὑπογραφεύς, τόν χαιρετισμόν ὅμως αὐτόν, σᾶς τόν γράφω
ἐγώ μέ τό χέρι μου, σημειώνει ὁ ἀπόστολος Παῦλος. Ἐάν κανείς δέν ἀγαπᾶ μέ θερμή
καί εἰλικρινῆ ἀγάπη τόν Κύριον ἡμῶν Χριστόν, ἄς εἶναι χωρισμένος ἀπό τό σῶμα
τῆς Ἐκκλησίας. Ὁ Κύριος θά ἔλθει καί θά καταδικάσει στήν αἰώνιαν κόλαση κάθε χωρισμένον ἀπό τήν Ἐκκλησία. Για σᾶς ὅμως τούς ἀγαπητούς μου
Κορινθίους Χριστιανούς εὔχομαι νά εἶναι μαζί σας ἡ χάρις τοῦ Κυρίου ἡμων Ἰησοῦ
Χριστοῦ. Βεβαιωθεῖτε ὅτι σᾶς περιβάλλω ὅλους μέ τήν ἀγάπη τήν ὁποία μᾶς δίδαξε
ὁ Κύριός μας, Ἰησοῦς Χριστός. Ἀμήν.
Ὑποδειγματικό
εἶναι τό τέλος τῆς πρώτης πρός Κορινθίους ἐπιστολῆς τοῦ θείου Παύλου.
Ὑποδεικνύει τόν κίνδυνο νά ξεφύγουν ἀπό τήν ὁρθή πίστη. Τούς φοβίζει μέ τόν
αἰώνιο ἀπό τοῦ Χριστοῦ χωρισμό. Ἀλλά συγχρόνως δέν παραλείπει νά τούς ἐκδηλώσει
ὅλη τήν θερμότητα τῆς πατρικῆς του ἀγάπης, γιά νά τούς ἐνισχύσει στούς
πνευματικούς τους ἀγώνες. Τελικῶς δέ τούς εὔχεται νά εἶναι μαζί τους ἡ χάρις
τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἡ ὁποία περιλαμβάνει ὅ,τι πολυτιμότερο ἀγαθό
μπορεῖ νά ὑπάρξει γιά τόν παρόντα καί τόν μέλλοντα βίο. Τήν εὐχή αὐτή ἄς
ἀναπέμπουμε κι ἐμεῖς στόν Θεό πάντοτε ὑπέρ τῶν ἀδελφῶν μας Χριστιανῶν.
(Διασκευὴ ἀπὸ παλαιὸ τόμο τοῦ Περιοδικοῦ «Ο ΣΩΤΗΡ»)
ΤΟ ΙΕΡΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ
Εἶπεν ὁ Κύριος τὴν παραβολὴν ταύτην· Ἄνθρωπός τις ἦν οἰκοδεσπότης,
ὅς τις ἐφύτευσεν ἀμπελῶνα, καὶ φραγμὸν αὐτῷ περιέθηκε, καὶ ὤρυξεν
ἐν αὐτῷ ληνὸν, καὶ ᾠκοδόμησε πύργον· καὶ ἐξέδοτο αὐτὸν γεωργοῖς,
καὶ ἀπεδήμησεν. Ὅτε δὲ ἤγγισεν ὁ καιρὸς τῶν καρπῶν, ἀπέστειλε τοὺς
δούλους αὐτοῦ πρὸς τοὺς γεωργοὺς, λαβεῖν τοὺς καρποὺς αὐτοῦ. Καὶ λαβόντες
οἱ γεωργοὶ τοὺς δούλους αὐτοῦ, ὃν μὲν ἔδειραν, ὃν δὲ ἀπέκτειναν, ὃν
δὲ ἐλιθοβόλησαν. Πάλιν ἀπέστειλεν ἄλλους δούλους πλείονας τῶν πρώτων·
καὶ ἐποίησαν αὐτοῖς ὡσαύτως. Ὕστερον δὲ ἀπέστειλε πρὸς αὐτοὺς τὸν
υἱὸν αὐτοῦ, λέγων· Ἐντραπήσονται τὸν υἱόν μου. Οἱ δὲ γεωργοὶ, ἰδόντες
τὸν υἱὸν, εἶπον ἐν ἑαυτοῖς· Οὗτός ἐστιν ὁ κληρονόμος· δεῦτε, ἀποκτείνωμεν
αὐτὸν, καὶ κατάσχωμεν τὴν κληρονομίαν αὐτοῦ. Καὶ λαβόντες αὐτὸν, ἐξέβαλον
ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος, καὶ ἀπέκτειναν. Ὅταν οὖν ἔλθῃ ὁ κύριος τοῦ ἀμπελῶνος,
τί ποιήσει τοῖς γεωργοῖς ἐκείνοις; Λέγουσιν αὐτῷ· Κακοὺς κακῶς ἀπολέσει
αὐτούς· καὶ τὸν ἀμπελῶνα ἐκδώσεται ἄλλοις γεωργοῖς, οἵτινες ἀποδώσουσιν
αὐτῷ τοὺς καρποὺς ἐν τοῖς καιροῖς αὐτῶν. Λέγει αὐτοῖς ὁ ᾿Ιησοῦς· Οὐδέποτε
ἀνέγνωτε ἐν ταῖς Γραφαῖς· Λίθον ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες,
οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας· παρὰ Κυρίου ἐγένετο αὕτη, καὶ
ἔστι θαυμαστὴ ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν;
(Ματθ.κα΄[21] 33 – 42)
ΕΡΜΗΝΕΙΑ (Π.Ν.ΤΡΕΜΠΕΛΑ)
Εἶπεν ὁ Κύριος τὴν πιὸ κάτω παραβολὴ.
Ἦταν κάποιος νοικοκύρης, ὁ Θεός δηλαδή, ὁ ὁποῖος φύτεψε ἀμπέλι, δηλαδή τό ἰουδαϊκό ἔθνος. Κι ἔδειξε ἰδιαίτερη
φροντίδα γι᾿ αὐτό. Ἔβαλε δηλαδή τριγύρω
του φράκτη κι ἔσκαψε μέσα σ᾿ αὐτό πατητήρι, ἔκτισε πύργο γιά νά μένουν οἱ φύλακες καί ἐργάτες, καί τό ἐμπιστεύθηκε σέ γεωργούς, στούς ἀρχιερεῖς καί στούς ἄρχοντες τοῦ λαοῦ, κι ἀναχώρησε σέ ἄλλη χώρα. Ὅταν πλησίασε ὁ καιρός τῆς σοδειᾶς, ἀπέστειλε τούς δούλους του, τούς προφῆτες, στούς γεωργούς γιά νά παραλάβουν
τούς καρπούς του· γιά νά διαπιστώσουν
δηλαδή τήν ἀφοσίωσή τους στό Θεό καί τά ἔργα τῆς ἀρετῆς πού ὄφειλε ὁ λαός αὐτός ὕστερα ἀπό τήν τόση εὔνοια
καί πρόνοια τοῦ Θεοῦ νά καρποφορήσει
σάν ἕνα καλλιεργημένο
πνευματικό ἀμπέλι. Ὅμως οἱ γεωργοί, οἱ ἄρχοντες δηλαδή τοῦ Ἰσραήλ, ἀφοῦ συνέλαβαν τούς δούλους του, ἄλλον τόν ἔδειραν, ἄλλον τόν σκότωσαν κι ἄλλον τόν λιθοβόλησαν. Ξανάστειλε
ὁ ἰδιοκτήτης τοῦ ἀμπελιοῦ ἄλλους
δούλους περισσότερους
ἀπ’ τούς πρώτους, κι ἔκαναν καί σ’ αὐτούς τά ἴδια. Ὕστερα ἀπέστειλε
σ’ αὐτούς τόν γιό του λέγοντας: Πρέπει τουλάχιστον
οἱ ἄνθρωποι αὐτοί νά ντραποῦν τόν γιό μου. Οἱ γεωργοί ὅμως, ὅταν εἶδαν τόν γιό, τόν Ἰησοῦ Χριστό δηλαδή, τόν ἐνανθρωπήσαντα
υἱό τοῦ Θεοῦ, εἶπαν μεταξύ
τους: Αὐτός εἶναι ὁ κληρονόμος· ἐλᾶτε, ἄς τόν σκοτώσουμε κι ἄς ἁρπάξουμε τήν κληρονομιά του, γιά νά γίνουμε ἔτσι ἀνενόχλητοι
πλέον κύριοι
καί ἐκμεταλλευτές
τῆς ἰουδαϊκῆς συναγωγῆς. Κι ἀφοῦ τόν ἔπιασαν, τόν ἔβγαλαν ἔξω ἀπό
τό ἀμπέλι καί τόν σκότωσαν. Ὅταν λοιπόν ἔλθει ὁ κύριος τοῦ ἀμπελιοῦ, τί εἶναι δίκαιο
νά κάνει στούς καλλιεργητές ἐκείνους; Τοῦ ἀπαντοῦν: Θά ἐξολοθρεύσει μέ τόν χειρότερο θάνατο
αὐτούς πού εἶναι τόσο κακοί. Καί
τό ἀμπέλι θά τό νοικιάσει σέ ἄλλους γεωργούς, οἱ ὁποῖοι θά τοῦ δώσουν τούς ὀφειλόμενους καρπούς στήν κατάλληλη ἐποχή. Πράγματι λοιπόν, ἀφοῦ ἐξολόθρευσε
τούς Ἰουδαίους καί κατέστρεψε μέ τούς Ρωμαίους τήν Ἱερουσαλήμ, παρέδωσε τό ἀμπέλι του, δηλαδή τόν
νέο Ἰσραήλ τῆς χάριτος, στούς Ἀποστόλους καί τούς διαδόχους τους γιά νά τό καλλιεργοῦν
καρποφόρα. Τούς λέει ὁ Ἰησοῦς: Δέν διαβάσατε ποτέ
στίς Γραφές: Λίθο τόν ὁποῖο ἀπέρριψαν
ὡς ἀκατάλληλο οἱ κτίστες, αὐτός ἔγινε κεφαλή ὅλης τῆς οἰκοδομῆς καί ἀκρογωνιαῖος λίθος. Ὁ Κύριος τό ἔκανε αὐτό, καί εἶναι θαυμαστό
στά μάτια μας, στά μάτια τῶν πιστῶν. Δηλαδή, ἐνῶ αὐτοί πού μέ τή διδασκαλία
τους ἔχουν ὡς ἔργο καί καθῆκον νά σᾶς οἰκοδομοῦν μέ ἀπέρριψαν ὡς ἀκατάλληλο λίθο στήν οἰκοδομή τοῦ Θεοῦ, ἐγώ ἔγινα κεφαλή ὅλης τῆς οἰκοδομῆς καί συνένωσα τούς λαούς σέ μία Ἐκκλησία. Τό θαυμαστό αὐτό
γεγονός μπροστά στά μάτια ὅλων τῶν πιστῶν τό ἔκανε ὁ Κύριος.
